SZTUKA MANIPULACJI

Mirosław Karwat

Zręczne i sprytne sposoby przypodobania się, wzbudzenia zaufania i przez to... uzależnienia kogoś potraktowanego przyjemnie nazywane są potocznie “bajerowaniem”. Bajerowanie to takie sztuczki, które pozwalają oczarować, a dzięki temu zwieść i wykorzystać, przez wywołanie miłych wrażeń i wręcz złudzeń. Skłaniamy kogoś do poddania się naszym namowom, podszeptom czy skrytym prowokacjom przez wzbudzenie wdzięczności za to, że byliśmy tacy mili, że było tak miło, że tak przyjemnie czy wręcz rozkosznie zapowiada się ciąg dalszy.

W tym sensie bajerują i uwodziciele (uwodzicielki), i oszuści, i sprzedawcy, i natrętni oferenci usług. Na przykład bankowcy namawiający na “tani kredyt”, ubezpieczeniowcy, dealerzy samochodowi, operatorzy sieci telekomunikacyjnych, którzy do swoich promocji, niebywałych okazji i tym podobnych chwytów-haczyków potrafią dodać pozory wyróżnienia, a nawet uprzywilejowania usidlonego klienta. Najprostszy przejaw takiego “bajerowania” to “imiennie zaadresowana” przesyłka. Przybywa do nas... jak wystrzelona z automatu. Ale sformułowana jest tak, aby zaproszenie do loterii, zakupu czy jakiejś umowy krępującej klienta na dłuższy czas wydawało się osobistym wyróżnieniem, rezultatem rzekomej selekcji “najlepszego spośród najlepszych” czy rzekomej indywidualizacji warunków transakcji.

Klient łowiony hurtowo ma nabrać się na miłe sercu złudzenie, że spotyka go coś podobnego do daru miłości: “Czym zasłużyłem na takie uczucie, tyle dobrodziejstw i poświęceń? Tym, że jesteś, kochanie”. A jeśli nie liczymy na tak naiwną postać narcyzmu, to nie zawiedziemy się w rachubie na inny rodzaj łatwowierności: oto jesteś laureatem KOŁA FORTUNY. Maszyna właśnie ciebie wylosowała; to ty okazałeś się dokładnie milionowym klientem naszego marketu (ciekawe, jak to obliczono; chyba każdemu wszczepiono chipa?).

Akurat ten ostatni tytuł do łaski niebios jest bliższy prawdy. Na przykład “podrywana” pani niezupełnie dlatego jest obiektem zalotów, że jest jedyna (nie przesadzajmy), i nawet nie dlatego, że jest najpiękniejsza, lecz po prostu dlatego, że właśnie się “nawinęła”, znalazła w polu rażenia wygłodniałego lowelasa. A może nawet dlatego, że zdradziła swym zachowaniem samotność albo jakieś kompleksy albo też potrzebę odkucia się za coś, dowartościowania itd. Jednak musi ona uwierzyć, że chodzi właśnie o nią i tylko o nią, a nie o którąkolwiek, która się skusi.

Bajerowanie nie sprowadza się do samochwalstwa czy bezsłownego popisu (prężenia muskułów, eksponowania wdzięków, orderów, dyplomów, demonstracji sprawności, przytłaczania statystykami, itd.). Wręcz przeciwnie. Ważniejsze jest, aby człowiek osaczany przez czarusia i przyjemniaczka poczuł się najważniejszym, najlepszym, jedynym, który zasłużył na taki prezent z nieba, na uśmiech losu, łaskawość bogów, niewyobrażalną okazję; jedynym, który zwrócił na siebie uwagę i wydał się komuś atrakcyjny. Niech uwierzy, że to jego wyjątkowość, doskonałość, znamienitość jest powodem wszelkich zabiegów o jego ponętne poniekąd ciało czy o jego zasobne konto, czy o jego ważne nazwisko. Choć naprawdę rzeczy się mają odwrotnie. Gdyż zabiega się o jego przychylność, łaskawość czy uległość w celach jak najbardziej typowych i pospolitych, sposobami jak najbardziej typowymi. Tyle tylko, że warunkiem skutecznego powielenia monotonnej i automatycznie realizowanej reguły jest to, aby typowy obiekt zniewalającej adoracji poczuł się wyjątkowy.

Samochwalstwo i popis sprawdzą się w tych ”zalotach” (miłosnych albo handlowych) tylko o tyle, o ile dobrze służą wytworzeniu u adresatów przekonania, że adorator jest kimś, kto rozumie i docenia ich potrzeby, oczekiwania i przymioty, i właśnie urzeczony tymi walorami nie może sobie odmówić zaszczytu podziwiania i wspierania kogoś tak znakomitego. Krótko mówiąc, bajerant chwali innych w ten sposób, aby pochwalić siebie, ale obiera taką taktykę, że może nawet się wydać przesadnie skromnym hołdownikiem. Obiecuje coś jakoby z podziwu, wzruszenia i zaszczycenia, a nie dlatego, że w ten sposób “kupuje” przychylność. Ma wydać się atrakcyjny jakoby z tego powodu, że tak nas podziwia, tak o nas się troszczy, tak o nas potrafi zadbać.

Bardzo jęczliwy utwór 
Boba Dylana 

 Romance in Durango
Oto jest, dla przypomnienia

W zakładce Linki
  pod numerem 10.