DECYZJE I ETYKA

Profesor Wojciech Gasparski

Wystąpienie na gali Filarów Polskiej Gospodarki “Pulsu Biznesu” 2007

Działalność gospodarcza, w tym działalność firm nominowanych do uznania ich za Filary Polskiej Gospodarki w regionach ich funkcjonowania dokonywana jest ze względu na ich efektywność, ekonomiczność i etyczność, czyli tzw. “potrójne E”. Działania gospodarcze można poddawać analizie ze względu na każdy z tych trzech wymiarów z osobna. Jest natomiast wadliwe projektowanie oraz wykonywanie działań gospodarczych, tj. ich synteza, bez brania pod uwagę łącznie “potrójnego E”, tj. wszystkich trzech wymienionych charakterystyk działania.

Niestety, wielu oceniających skłonnych jest do swego rodzaju “fizykalizacji” działalności gospodarczej, tj. do przyjmowania jawnie lub niejawnie założeń i przekonań zrodzonych pod wpływem ambicji uczynienia z ekonomii nauki ścisłej, ot takiej społecznej “fizyki”, która niczym przyrodoznawstwo wolna byłaby od wartościowania ograniczając je do efektywności i ekonomiczności. Jednakże gospodarka to działania ludzi, a nie mechanizmów, ludzie zaś nie są żywymi częściami maszyn i urządzeń, lecz podmiotami aktywności gospodarczej. Dotyczy to zarówno pracowników, jak i klientów czy konsumentów, zarówno dostawców, jak i odbiorców, a także mieszkańców regionu, w którym działa firma. Tak więc ocena działalności firm wymaga brania pod uwagę owego “potrójnego E” we wzajemnym powiązaniu efektywności, ekonomiczności i etyczności,

Niedawno zadano mi pytanie czy warto być uczciwym, mimo że – jak sądził pytający - nie zawsze jest to opłacalne. Odpowiedziałem, że pytanie o opłacalność uczciwości jest pytaniem źle postawionym, bowiem zakłada błędną kolejność stawiając opłacalność przed uczciwością, a przez to nadając opłacalności rangę normy moralnej. Tymczasem kolejność jest i powinna być inna - bądź uczciwy i w ramach wyznaczonych przez normę uczciwości czyń to, co opłacalne. Zatem uczciwość jest normą pierwotną, zaś opłacalność wtórną. Etyczność wyznacza ramy w obrębie których troszczyć się należy o efektywność i ekonomiczność działań wykonywanych lub projektowanych, a nie odwrotnie. Uzależnianie etyczności działań gospodarczych od ich opłacalności jest błędne, bowiem to właśnie niedostateczna troska o etyczny wymiar działalności gospodarczej powoduje wzrost kosztów, tzw. kosztów transakcyjnych, a niekiedy upadek – nawet renomowanych – firm. Głośne skandale ostatnich lat są tego widomym dowodem. Zapobiegać temu mają wprowadzane w krajach rozwiniętych elementy infrastruktury etycznej biznesu.

Ze względu na kontakty z partnerami z krajów Unii Europejskiej coraz powszechniej formułowany jest postulat wprowadzenia w Polsce rozwiązań podobnych do rozwiązań stosowanych zagranicą. Korzystanie z wzorów europejskich i światowych oraz umiejętne dostosowywanie ich do polskich warunków spotyka się werbalnie ze zrozumieniem. Wprowadzanie tych rozwiązań w życie natrafia na opory, bo – jak się powiada - “warunki jeszcze nie dojrzały”. Liczne negatywne przykłady przedstawiane w środkach masowego przekazu oraz będące tajemnicą poliszynela dostarczają pars pro toto negatywnego przykładu.

Na tym tle zasługują na szczególne wyróżnienie te rozwiązania, jakie zostały wprowadzone w Polsce przez poszczególne firmy oraz organizacje zrzeszające przedsiębiorstwa i korporacje. Istotnym elementem etycznej infrastruktury normującej tzw. ład korporacyjny jest dokument nazwany Dobre praktyki w spółkach publicznych znowelizowany w roku bieżącym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie. Elementami infrastruktury etycznej stopniowo stają się kodeksy etyczne, zwane także kodeksami postępowania. Niektóre z nich wzorowane są wprost na rozwiązaniach zagranicznych, inne starają się wykorzystać wiedzę z zakresu etyki i społecznej odpowiedzialności biznesu oraz dostosować ją do polskich warunków działalności gospodarczej. Jedne z nich są obszerniejsze, inne ujmują tylko zagadnienia najważniejsze. Takim dokumentem jest Kanon Etyczny Przedsiębiorców przyjęty przez Polską Konfederację Pracodawców Prywatnych Lewiatan (PKPP), a opracowany we współpracy z Centrum Etyki Biznesu. Kanon ten jest otwarty dla wszystkich przedsiębiorców gotowych zadeklarować zamiar jego przestrzegania. Takim ma być Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego aktualnie opracowywany przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Z zadowoleniem należy odnotować fakt zwiększania się liczby firm nominowanych do wyróżnienia tytułem Filar Polskiej Gospodarki, które deklarują na swych stronach internetowych troskę o ochronę środowiska naturalnego oraz zaangażowanie w działalność charytatywną. Niestety nadal zbyt mała liczba nominatów pochwalić się może deklaracją wartości innych niż finansowe, kodeksem etycznym, szkoleniami z tego zakresu, czy sporządzaniem raportów społecznej odpowiedzialności i zrównoważonego rozwoju.

Po raz kolejny przypomnieć wypada, że powinnością świata biznesu jest kontynuacja, tam, gdzie już podjęto, oraz podjęcie, tam, gdzie jeszcze tego nieuczyniono, wysiłków na rzecz: wprowadzania w firmach programów etycznych zgodnych z europejskimi i światowymi standardami społecznej odpowiedzialności, w tym wprowadzania kodeksów etycznych firm i organizacji gospodarczych, zachęcania firm do ubiegania się o certyfikaty z zakresu społecznej odpowiedzialności, przeprowadzania okresowych audytów etycznych oraz sporządzania raportów etycznych/społecznych zgodnie z zasadami Global Reporting Initiative, należytej dbałości o honor przedsiębiorcy i menedżera oraz o podmiotowe traktowanie interesariuszy, a także troski o środowisko naturalne. Realizacja wskazanych postulatów prowadzi do stopniowego nadawania polskiemu życiu gospodarczemu charakteru obywatelskiej rzeczpospolitej gospodarczej.

Materialna infrastruktura - tj. regulacje etyczne i wspomagające je regulacje prawne wprowadzane z umiarem tam, gdzie to niezbędne, a także stosowne instytucje wewnątrzorganizacyjne i zewnętrzne stosunku do nich - wymaga stosownej wiedzy także o aksjologicznym kontekście działalności gospodarczej, tj. o wartościach. Wiedza ta jest jednym z rodzajów wiedzy niezbędnej gospodarce, o której powiada się coraz częściej, że jest gospodarką opartą na wiedzy. Jeśli nie ma to być tylko pusty slogan czy PR-owski ozdobnik, to warto uznać, że bez dostatecznie rozwiniętych obu rodzajów infrastruktury – infrastruktury materialnej i intelektualnej - działalność gospodarcza, zwana biznesem, nie będzie cieszyć się zaufaniem niezbędnym do jej prawidłowego funkcjonowania, na co zwracają uwagę nie tylko specjaliści ze świata akademickiego, ale także światli ludzie biznesu.

Bardzo jęczliwy utwór 
Boba Dylana 

 Romance in Durango
Oto jest, dla przypomnienia

W zakładce Linki
  pod numerem 10.