FINANSE

SŁAWOMIR MIAZEK

Przez ostatnich kilka miesięcy obserwujemy chocholi taniec wokół budżetu, “karierę” robią pojęcia deficytu, wydatków sztywnych, cięć itp. Wiele mówi się o konieczności zmniejszenia wydatków budżetu, o niezbędnych programach oszczędnościowych, ministrowie nie zgadzają się na cięcia w ich resortach, straszą zamrożeniem płac sfery budżetowej oraz emerytur, premier uspokaja, nie wiadomo ile wyniesie deficyt w tym i następnym roku. I tylko czasami, nieśmiało, odzywają się głosy wskazujące na prawdziwą przyczynę obecnej sytuacji. Bo nie jest nią ani kurs złotego, ani niższe dochody państwa. Prawdziwa przyczyna leży zupełnie gdzie indziej.

Od przeszło dziesięciu lat kolejne ekipy rządzące z większym lub mniejszym powodzeniem reformują polską ekonomikę. Dotykają kolejnych obszarów życia gospodarczego, zapominając, świadomie bądź nie, dokonać zmian w tej dziedzinie, która dla powodzenia wszystkich innych reform jest najważniejsza. Mowa oczywiście o finansach publicznych. Istotne zmiany w tej dziedzinie, nie mówiąc już o zmianach systemowych, policzyć można na palcach jednej ręki. Tymczasem bez gruntownej przebudowy finansów publicznych, bez zmiany pojmowania ich roli w gospodarce nie jest możliwe prawdziwe i efektywne przeprowadzenie jakichkolwiek reform. Jak to już często bywało rozbiją się one o brak pieniędzy. Czyżby rzeczywiście Polska była tak biednym krajem?

Daleko nam do poziomu Stanów Zjednoczonych, Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Dlatego tym baczniej powinniśmy zwracać uwagę na efektywne wydawanie publicznych pieniędzy. Państwo powinno, o czym miałem okazję wielokrotnie pisać, wspierać prywatne przedsiębiorstwa, a nie dusić je kolejnymi podatkami, dzięki którym koszt pracy w Polsce jest najwyższy w naszej części Europy. Rząd powinien dać przedsiębiorstwom więcej “luzu”, pozwolić zarabiać, zatrudniać ludzi i płacić w efekcie więcej niższych podatków. Jednak nasze państwo woli podnosić i tak już absurdalnie wysokie podatki argumentując to koniecznością “aktywnej walki” i “wspieraniem eksportu”. Eksportowi nie jest potrzebne wspieranie, wystarczy nie przeszkadzać.

Odbiegłem nieco od tematu, czyli od finansów publicznych. Jest jasne, że niezbędna jest ich reforma, reforma nie tylko samych finansów, ale i myślenia o roli państwa, a więc i jego finansów w gospodarce. W Polsce rola ta jest bardzo, bardzo rozbudowana, tak jakby rządzący bali się oddać pieniądze przedsiębiorstwom, samorządom. Firmy są już w gospodarce rynkowej, tymczasem finanse publiczne pozostały w czasach głębokiego socjalizmu. Przeświadczenie, że każda złotówka powinna przejść przez kasę państwa jest tyle rozpowszechnione, co groźne.

W tej sytuacji, kiedy ponad 70 % wydatków budżetu regulowanych jest ustawami i ich ograniczenie jest praktycznie niemożliwe, dochody budżetu spadają (a przynajmniej nie wzrastają) - jedyną możliwością ich sfinansowania jest deficyt. To tak, jakbyśmy zarabiali 1000 złotych a wydawali 1500. I tak przez dziesięć lat. Podobnie rzecz ma się z naszym budżetem. Przez ostatnich jedenaście lat, nie wspominając o dziedzictwie poprzedniego okresu, wydawaliśmy więcej niż zarabialiśmy, finansując to poprzez emisję papierów wartościowych. Kto kupuje te papiery? Miedzy innymi polskie banki, dla których inwestycja w papiery rządowe jest bezpieczna i efektywna. A z czego kupuje? Z wkładów, które powinny być naturalnym źródłem kredytów dla przedsiębiorstw. Po pewnym czasie papiery te należy wykupić, wraz z odsetkami. A za co wykupić? No oczywiście z deficytu finansowanego przez emisję nowych papierów, z reguły oprocentowanych lepiej. I koło się zamyka. Pytanie tylko, co się stanie, kiedy już nikt nie będzie chciał kupować naszych obligacji; kiedy podaż przewyższy popyt. Staniemy wówczas przed koniecznością zreformowania finansów publicznych w trybie natychmiastowym, a pośpiech z reguły bywa złym doradcą.

Jakby nie rozumiejąc konieczności zmiany podejścia do zagadnienia finansów publicznych nasz parlament mnoży w zastraszającym tempie ustawy zaspokajające (słuszne czy nie) roszczenia różnych grup zawodowych, wiekowych, różne karty, dodatki, dopłaty. Często w pośpiechu nie jest zachowana spójność i jakość tych ustaw, a skutki dla budżetu są ogromne. Nikt nie wymaga od posłów przedstawienia źródeł finansowania propozycji przez nich składanych, panuje przekonanie, że to problem Ministra Finansów a nie parlamentu. Tworzone są kolejne fundusze celowe, zarządzające ogromnymi środkami budżetowymi, a - de facto - pozbawione należytej kontroli. Sytuacja naszego budżetu przypomina wannę, do której wlewamy coraz więcej wody, ale zapominamy o włożeniu korka. Taki już urok państwa, ile mu nie dać i tak wszystko wyda i jeszcze mu zabraknie.

Do przeprowadzenia reformy finansów publicznych potrzeba dużo silnej woli i determinacji, oznacza ona bowiem wiele decyzji niepopularnych społecznie. Jednak jest ona niezbędna i dlatego należy zawrzeć porozumienie ponad wszelkimi podziałami. Wiem, że to bardzo zdewaluowane i wyświechtane stwierdzenie, ale tylko swoisty pakt o nieagresji pomiędzy rządzącymi i opozycją pozwoli na przeprowadzenie tej absolutnie niezbędnej reformy. Tym razem udało się wykaraskać z kłopotów, ale za rok, dwa lub pięć możemy mieć mniej szczęścia.

Bardzo jęczliwy utwór 
Boba Dylana 

 Romance in Durango
Oto jest, dla przypomnienia

W zakładce Linki
  pod numerem 10.