PR W WOJSKU (cz. 4)

Grzegorz Czwartosz

Takie public relations, jaka odwaga ministrów obrony w głoszeniu prawd niepopularnych. Wrażenie takie można odnieść patrząc na to, co robi, albo raczej czego nie robi MON na forum publicznym. Dzieje się tak pomimo wcześniejszych starań resortu obrony o radykalną przebudowę wizerunku wojska. W odcinku zamykającym pobieżny przegląd zjawisk towarzyszących wojskowemu PR spróbujmy spojrzeć na tę dziedzinę przez pryzmat polskiej definicji anglicyzmu “PR” autorstwa prof. Tomasza Goban-Klasa, który określa go mianem “Promocji Reputacji”

Na początku lat dziewięćdziesiątych we współpracy Ministerstwa Obrony Narodowej z mediami dokonała się rewolucja. Resortowe Biuro Prasy i Informacji pod rządami naukowca-cywila o profilowym do tego typu pracy wykształceniu ruszyło niczym renomowana agencja public relations, jeszcze zanim zachodnie agencje tego typu zawitały do Polski. Wyobraźnia, inicjatywność, rozumienie potrzeb mediów i szeroko pojęta kultura - to kilka cech BPI z tamtych lat.

Jednym z pierwszych trafnych posunięć MON z gatunku PR było dopuszczenie cywilnych dziennikarzy do obserwowania dorocznych “Konferencji bezpieczeństwa lotów lotnictwa sił zbrojnych RP”. Odtąd komentatorami wypadkowości lotniczej są publicyści cywilni i jest to miażdżąca przewaga krajowego wojskowego PR nad niejednym państwem NATO. Dzięki temu od wielu lat nie istnieje w Polsce zjawisko “legend” o nigdy nieopisanych przez media katastrofach lotniczych, tak charakterystyczne dla poprzedniego ustroju.

Innym znakomitym posunięciem o charakterze wojskowego PR było uspokojenie społeczeństwa przed wysłaniem polskiego kontyngentu wojskowego do Kosowa. Zaledwie kilku polityków wspomniało o potrzebie narodowej debaty na ten temat, a w kilkanaście dni później telewizja publiczna przez całą niedzielę - w wielu mini-reportażach - pokazała solidne wyszkolenie i sprzęt żołnierzy delegowanych do sił KFOR, z naciskiem na ukazanie kuloodporności ekwipunku żołnierza. Odtąd nikt już o żadnej narodowej debacie nie mówił. Ten sukces ma jednak wielu ojców i Ministerstwo Obrony Narodowej jest tylko jednym z nich.

Wycofanie przez ministra Janusza Onyszkiewicza statusu “organów” MON z powyższych czasopism to bez wątpienia ruch podnoszący wiarygodność tych tytułów, nadal postrzeganych jako prasa wojskowa. Wymykająca się jednak prostej definicji obecna zależność pomiędzy MON, a wspomnianymi czasopismami, rodzi czasami zróżnicowane efekty w kreowaniu wizerunku wojska.

Jak mawiają politycy “wszystko jest polityką”, a skoro tak, to tym bardziej wszystko jest public relations. Jest nim bez wątpienia system nagradzania dziennikarzy przez narodowe resorty obrony. O ile o klasie MON może świadczyć niegdysiejsze nagrodzenie dziennikarza “Gazety Wyborczej” za bardzo krytyczne, ale rzetelne, opisywanie spraw obronności, o tyle tegoroczne rozdanie medali “Za zasługi dla obronności kraju” po części zdaje się być nieporozumieniem.

Mamy chyba świeżo w pamięci “bałkański syndrom”, czyli wykreowaną przez część europejskich mediów historię rzekomych przypadków zachorowań żołnierzy KFOR na białaczkę popromienną, którą miało spowodować coś z systemu uzbrojenia amerykańskich samolotów szturmowych A-10A. Owo “coś” według mediów raz było pociskiem uranowym, innym znowu razem uranowym pyłem.

Dla MON, z punktu widzenia PR, już o godz. 20 powinien się rozpocząć program tzw. zarządzania sytuacją kryzysową. W nocy powinien powstać uspokajający list ministra do rodzin żołnierzy KFOR, zaś sekcja PR powinna opracować książkę wycinków z artykułami prasy krajowej i zagranicznej obnażającej skrajną ignorancję, lub wręcz złą wolę, twórców “bałkańskiego syndromu”.

Strona estetyczna wojska jak najściślej należy do jego public relations. Nie jest przeto dziełem przypadku, że wykład pierwszy we wspomnianej Defence Information School to fotografowanie żołnierzy i pozowanie do fotografii. W tym miejscu zawsze warto pamiętać o definicji “PR”, jako “Promocji Reputacji”.

Jeszcze przed wstąpieniem Polski do NATO krajowi dziennikarze byli nie raz odbiorcami uwag oficerów sojuszu na temat eufemistycznie ujętej niskiej “kultury dbania o siebie” i prezencji korpusu oficerskiego Wojska Polskiego, głównie zaś chodzi o jego nadwagę. Problem jest przykry, lecz znany. Był opisywany m.in. przez “Gazetę Wyborczą” i omawiany przez media elektroniczne. Tym większej kultury wymaga więc od fotoreporterów ukazywanie ludzi wojska i tym większej świadomości tego, że jest się fotografowanym na użytek mediów oczekiwać należy od oficerów.

Stanem idealnym byłoby, aby oficer miał zawsze w szufladzie swoje zdjęcie portretowe wykonane w profesjonalnym studiu. Jeszcze lepszy byłby tzw. amerykański plan, który amerykański jest tylko z nazwy i nie ma nic wspólnego z irytującą amerykanizacją życia - od dziesięcioleci jest to jedynie standard fotografii korporacyjnej i wojskowej. Niestety, w Wojsku Polskim tego obyczajowego wymogu nie docenia się, zaś fotografia prasowa często wystawia polskim oficerom nie najlepsze świadectwo dbałości o wygląd.

Tymczasem mamy tu do czynienia z PR “samorobiącym się”. Pomimo niecałkowitego zerwania więzów MON z wieloma kontrolowanymi przez nie kiedyś czasopismami to media cywilne obroniły MON przed niechcianymi samolotami I-22 Iryda. Nie w prasie uważanej za wojskową przeczyta się, że wojska lotnicze nie cenią i nie chcą dodatkowych samolotów szkolnych PZL-130 Orlik. I nie czasopismom związanym z wojskiem, lecz Polskiemu Radiu, nie zabrakło odwagi w zacytowaniu wysokiego rangą oficera Wojskowego Instytutu Techniki Uzbrojenia mówiącego o niskiej jakości nowego polskiego karabinka Beryl.

Jeśli za “PR po polsku” przyjąć wspomnianą “Promocję Reputacji”, to przetargi na zagraniczny sprzęt dla Wojska Polskiego są tej reputacji przykładem niedobrym, a nowy problem wisi w powietrzu. Nie było bowiem na świecie takiego przetargu na myśliwiec wielozadaniowy, jaki usiłuje się przeprowadzić w Polsce w 76 dni. Samo rozpatrywanie poprzetargowych protestów trwa w takich okolicznościach 3-4 miesiące, nie wspominając już o fakcie, że w Polsce procedury takiej nie ma.

Bardzo doświadczony w przetargach lotniczych Izrael swój myśliwiec wielozadaniowy wybrał w latach 90. w toku dwuletniej procedury konkursowej. Włosi, by wziąć w leasing myśliwiec przechwytujący, potrzebowali do oceny ofert 1,5 roku. Finlandia i Szwajcaria wybierały swoje myśliwce odpowiednio 3 i 6 lat. Brytyjskie wojska lądowe swój najnowszy śmigłowiec szturmowy wybierały 2,5 roku. Taki sam śmigłowiec Holandia wybierała przez 11 miesięcy. Podobne przykłady można mnożyć.

Nasz przetarg pozbawiony jest porównawczych testów poligonowych samolotów według wspólnych kryteriów. Nikt na świecie nie wygłosił także - jak urzędnicy MON - uwagi, że “samolot ma być sprawdzony na wojnie”. Skąd w takim razie wzięły się u europejskich członków NATO samoloty bojowe Hunter, Canberra, Lightning, G.91, F-104, F-4F, F-8E, EF-18A, Draken, Harrier, Sea Harrier, Jaguar, Tornado, Etendard, AMX, Rafale, Typhoon i inne nie sprawdzone w chwili zakupu na żadnej wojnie?

Próby bezprzetargowego pozyskania myśliwców F-16 (podejmowane od ok. dziewięciu lat) nie promują wizerunku Ministerstwa Obrony Narodowej, jako partnera znającego maniery biznesowe państw NATO. Próby te wzbudziły obawy o własną reputację nawet u najbardziej zainteresowanych. Ostatnio minister obrony wrócił z Waszyngtonu z sugestią ogłoszenia uczciwego przetargu, nie zaś pozyskania F-16 z wolnej ręki.

O wiarygodność 76-dniowego przetargu będzie nader trudno. Ani ludzie lotnictwa, ani biznesu nie uwierzą, że w takim czasie można ocenić samoloty, oferty offsetowe i warunki finansowe kontraktu oraz że coś można z oferentami wynegocjować. Nawet przedłużając przetarg o kilka tygodni można tylko wpisać się w i tak panujące przekonanie, że samolot jest dawno wybrany, a potrzebuje jedynie pozorów legalizacji decyzji o jego wyborze. Są rzeczy, których dla dobrej reputacji się nie robi i kwestie, których się nie wygłasza.

Bardzo jęczliwy utwór 
Boba Dylana 

 Romance in Durango
Oto jest, dla przypomnienia

W zakładce Linki
  pod numerem 10.