URSZULA KURCZEWSKA

Parlament Europejski jest organem wybieranym w wyborach powszechnych i bezpośrednich od połowy

lat  siedemdziesiątych, ale jego funkcje są całkowicie odmienne od zadań, jakie pełnią  parlamenty narodowe, albowiem sprowadzają się w większości jedynie do opiniowania  projektów aktów prawnych,

a nie ich uchwalania. Jedynie w kwestii uchwalania budżetu, przyjmowania nowych członków do Unii Europejskiej oraz kilku innych głos Parlamentu ma decydujące znaczenie.

     Projekty aktów prawnych Komisja przesyła do Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (doradczego organu wobec Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej). Sesje plenarne

PE (tydzień w miesiącu)odbywają się w Strasburgu, podczas gdy spotkania komitetów i inne prace deputowanych – w Brukseli. Członkostwo w komitetach zależy nie tyle od kompetencji deputowanego,

co raczej od jego interesów. Parlamentarne konferencje prasowe są otwarte, często uczestniczą w nich reprezentanci grup lobbingowych i dyplomaci, choć nie przysługuje im prawo zadawania pytań.

     Zakres kompetencji. Parlament Europejski spełnia w systemie instytucjonalnym trzy podstawowe funkcje: ustawodawczą, chociaż jest ona poważnie ograniczona, budżetową i kontrolną. Ponadto PE ma bardzo duże uprawnienia w procedurze powoływania i odwoływania Komisji Europejskiej, ma też prawo

do mianowania Rzecznika Praw Obywatelskich (Ombudsman), który przyjmuje skargi obywateli Unii

na nieprawidłowe funkcjonowanie instytucji wspólnotowych.

     Kompetencje legislacyjne Parlamentu Europejskiego od początku były poważnie ograniczone, gdyż spełnia on głównie funkcje opiniodawczo-doradcze. Rola Parlamentu wzrastała począwszy od 1986 r.,

 wraz z wejściem w życie postanowień Jednolitego Aktu Europejskiego. Jako odpowiedź na tzw. deficyt demokracji, Jednolity Akt Europejski wprowadził zmienioną procedurę stanowienia prawa – procedurę współpracy – zapewniającą Parlamentowi Europejskiemu poprzez "drugie czytanie" większe możliwości wpływu na postanowienia Rady UE.

     Również Traktat o Unii Europejskiej wprowadzając procedurę współdecydowania rozszerzył kompetencje legislacyjne Parlamentu Europejskiego, dzięki czemu instytucja ta stała się drugim, poza Komisją, celem intensywnej działalności organizacji lobbingowych. Większość ugrupowań utrzymuje

stałe kontakty zarówno z Komisją, jak i z Parlamentem, ale niektóre (np. ugrupowania ekologiczne, społeczne organizacje non-profit) utrzymują specjalne relacje z określonymi ugrupowaniami politycznymi.

Obecnie do kompetencji legislacyjnych Parlamentu zalicza się:

-         uczestniczenie w przygotowywaniu rozporządzeń i dyrektyw poprzez wypowiadanie się na temat

projektów Komisji Europejskiej;

-    ratyfikowanie zawartych przez Wspólnotę międzynarodowych umów o stowarzyszeniu i współpracy,

 jak również rozszerzających Unię o nowe państwa;

-    współdecydowanie w zakresie jednolitego prawa wyborczego i europejskiego obywatelstwa;

-    podejmowanie decyzji (wspólnie z Radą UE) w sprawach budżetu Wspólnoty oraz udzielanie Komisji Europejskiej absolutorium z wykonania budżetu. Co roku Trybunał Obrachunkowy przedstawia sprawozdania, które są analizowane przez Radę i Parlament. Ponadto Parlament może przesłuchiwać członków Komisji Europejskiej i żądać od nich dodatkowych wyjaśnień. Na tej podstawie PE kwalifikowaną większością może udzielić Komisji absolutorium z wykonania budżetu;

-    współdecydowanie wraz z Radą UE w takich dziedzinach jak swobodny przepływ pracowników,

rynek wewnętrzny, szkolnictwo, badania naukowe, ochrona środowiska, kultura, sieci transeuropejskie etc.

(...)

Praca Parlamentu jest zorganizowana w 20 stałych komitetach tematycznych:

  1) Komitet spraw zagranicznych, bezpieczeństwa i polityki obrony,

  2) Komitet rolnictwa i rozwoju wsi,

  3) Komitet budownictwa,

  4) Komitet kontroli budżetowej,

  5) Komitet ekonomiczny, monetarny i polityki przemysłowej,

  6) Komitet badań naukowych, rozwoju technologicznego i energii,

  7) Komitet zagranicznych stosunków gospodarczych,

  8) Komitet prawny i praw obywatelskich,

  9) Komitet spraw socjalnych i zatrudnienia,

10) Komitet polityki regionalnej,

11) Komitet transportu i turystyki,

12) Komitet ochrony środowiska naturalnego, zdrowia publicznego i ochrony konsumentów,

13) Komitet kultury, młodzieży, oświaty i mediów,

14) Komitet rozwoju i współpracy,

15) Komitet wolności obywatelskich i spraw wewnętrznych,

16) Komitet instytucjonalny,

17) Komitet rybołówstwa,

18) Komitet regulaminowy, weryfikacji uprawnień i immunitetów,

19) Komitet praw kobiet,

20) Komitet do spraw petycji.

     Oprócz stałych komitetów Parlament ma również prawo powoływać komitety ad hoc, które zajmują się konkretnymi sprawami określonymi przez Parlament. Komitety parlamentarne liczą od 25 do 55 deputowanych i zbierają się zwykle dwa razy w miesiącu. Głównym zadaniem komitetów jest opiniowanie projektów aktów prawnych.

     Na strukturę administracyjną Parlamentu Europejskiego składają się urzędy: Przewodniczącego i 14 Wiceprzewodniczących, Biuro PE, Rozszerzone Prezydium PE, Kolegium Kwestorów i Urząd Sekretarza Generalnego PE. Kadencja wszystkich tych urzędów trwa 2,5 roku.

Deputowani zasiadają w Parlamencie Europejskim we frakcjach politycznych, a nie narodowych. Do utworzenia frakcji politycznej potrzebnych jest co najmniej 23 posłów z jednego kraju, 18 z dwóch krajów, 12 z trzech i więcej krajów. Po ostatnich wyborach w czerwcu 1999 r. największą frakcją polityczną w PE

są Chrześcijańscy Demokraci (w poprzedniej kadencji – Socjaldemokraci).

Dlaczego lobbing w Parlamencie?  Jednym z przykładów skutecznego lobbingu w ramach Parlamentu Europejskiego było powstanie i funkcjonowanie Grupy Kangaroo, której głównym celem było przyspieszenie wprowadzenia w życie programu jednolitego rynku. Założona przez członków różnych

partii pod przewodnictwem brytyjskiego konserwatysty Basila de Ferranti`ego była jedną z najskuteczniejszych jednozadaniowych grup nacisku działających w Parlamencie Europejskim. Przygotowała i przeprowadziła wiele kampanii na rzecz zniesienia barier pozataryfowych w handlu pomiędzy państwami członkowskimi. Poprzez dostarczanie specjalistycznych raportów i ekspertyz, organizowanie konferencji, wydawanie profesjonalnych publikacji (włącznie z gazetą "Kangaroo News"), wywieraniu politycznej presji na rządy państw członkowskich i krajowe firmy i korporacje, odegrała znaczącą rolę w tworzeniu politycznego wsparcia dla uchwalenia i przyjęcia w 1985 r. Jednolitego Aktu Europejskiego, który był podstawą prawną jednolitego rynku.

     Wobec Parlamentu szczególnie intensywną aktywność lobbingową wykazują przedstawiciele

organizacji zajmujących się ochroną środowiska, prawami socjalnymi i konsumenckimi. Lobbing

przybiera tutaj zróżnicowane formy. Nawet organizowane przez Parlament konferencje prasowe,

otwarte dla wszystkich zainteresowanych, są wykorzystywane jako forum dla reprezentowania

interesów określonych ugrupowań. Okazuje się jednak, że najlepsze efekty przynosi bezpośrednie oddziaływanie na deputowanych Parlamentu, a szczególnie sprawozdawcę lub przewodniczącego

jednego z wielu komitetów, i to w momencie zapoczątkowania prac nad pisaniem raportu i dyskusji

 nad nim w komitecie  i w poszczególnych podgrupach. Komitety różnią się pod względem znaczenia

w zależności od spraw, którymi się zajmują. Do największych i najważniejszych dla lobbingu zalicza się: Komitet ds. Ochrony Środowiska, Zdrowia Publicznego i Ochrony Konsumentów oraz Komitet ds. Gospodarczo-Walutowych i Polityki Przemysłowej.

     Chociaż nie przewidują tego traktaty założycielskie, każdy obywatel Unii ma "prawo przedstawiać, indywidualnie lub wspólnie z innymi osobami, pisemne żądania lub skargi (petycje) do Parlamentu Europejskiego" (przepis 156 Parlamentarnych Przepisów Procedury). W ostatnich latach liczba petycji gwałtownie wzrosła do ponad tysiąca rocznie, a większość z nich to petycje zbiorowe, wykorzystywane

jako skuteczne narzędzie lobbingu. Jedna z nich, dotycząca testowania kosmetyków na zwierzętach,

została podpisana przez ponad 2,5 mln osób i stała się ważnym elementem szerokiej kampanii lobbingowej zorganizowanej przez kilka organizacji ekologicznych na rzecz wprowadzenia w Unii Europejskiej całkowitego zakazu wykorzystywania zwierząt do testowania kosmetyków.

Regulacje prawne i etyczne lobbingu w instytucjach Unii Europejskiej

Parlament Europejski

Na forum Parlamentu poruszane są kwestie etyczne dotyczące dozwolonych kontaktów pomiędzy parlamentarzystami a lobbystami. Pierwszym raportem na ten temat przedstawionym Komisji Regulaminowej w maju 1991 r. był raport członka Parlamentu Europejskiego, belgijskiego socjalisty

Marca Galle`a. Dotyczył on wprowadzenia kodeksu postępowania (Code of Conduct) i publicznego

rejestru lobbystów akredytowanych przy Parlamencie. M. Galle definiował lobbystę jako "każdego, kto działa w imieniu strony trzeciej i broni interesów tej strony w kontaktach z Parlamentem Europejskim i innymi instytucjami wspólnotowymi.

     W 1995 r. w Parlamencie zostały zaprezentowane dwa raporty dotyczące relacji parlamentarzystów i środowisk zewnętrznych. Pierwszy – autorstwa Brytyjczyka Glyna Forda, skupiał się na osobach trzecich,

a drugi przez Francuza Jean-Thomasa Nordmanna, dotyczył parlamentarzystów. Po długich debatach, ostatecznie Parlament przyjął zmodyfikowaną wersję powyższych propozycji 17 lipca 1996 r.

     Obecnie zawodowych lobbystów obowiązuje rejestrowanie swojej działalności (deklaracja imienna,

kim jest lobbysta, w czyim imieniu – dla kogo – działa, której wzór zamieszczony został w aneksie). Otrzymują oni roczną przepustkę do Parlamentu i są zobowiązani do składania corocznych deklaracji ze swej działalności.

Członkowie Parlamentu są zobowiązani do:

-         składania szczegółowych deklaracji na temat swojej zawodowej aktywności wraz z listą osób trzecich, od których otrzymują jakąkolwiek pomoc (finansową bądź w innej formie) na swoją działalność.

-         nieprzyjmowania podarunków, honorariów czy innych korzyści w zamian za głosowanie zgodne z intencją darczyńcy,

-         rejestrowania podarunków (każdy powyżej 600 ECU zostanie zarejestrowany jako wartościowy podarunek – significant gift).

Jeśli chodzi o lobbystów, nie będących parlamentarzystami, szczegółowe regulacje mają zostać

wkrótce opracowane, a na razie obowiązuje kodeks z 1994 r., przytaczany powyżej. Komitet PE

do spraw regulaminu uchwalił następujące zasady dotyczące reprezentacji interesów w PE.

Główne treści zalecenia to:

-         utworzenie publicznego rejestru lobbystów (zarządzanego przez Biuro PE. Kryteria, na podstawie których będzie dokonywane wpisywanie do rejestru, zostaną ustalone przez Biuro),

-         opracowanie kodeksu postępowania, który zostanie zatwierdzony przez Parlament. Parlament będzie mógł jednocześnie prosić lobbystów o stworzenie jednej lub kilku zawodowych organizacji. Ich przedstawiciele byliby zatem interlokutorami Parlamentu,

-         przyznanie zarejestrowanym lobbystom następujących przywilejów: rocznej, odnawialnej na podstawie raportu, przepustki, dającej wstęp do publicznych budynków, dostępu do publicznych spotkań komitetów parlamentarnych, dostępu do biblioteki (na podstawie uprzedniego zezwolenia), udostępniania publikowanych przez PE dokumentów "po kosztach",

-         ustalenie przez PE sankcji na wniosek Biura po konsultacji z komitetami Parlamentu.

Kodeks postępowania zobowiązuje m.in. do "honorowania informacji poufnych, (...) niesprzedawania dla zysku osobom trzecim kopii dokumentów otrzymanych z instytucji wspólnotowych, (...) niereprezentowania konfliktowych interesów". Takie podejście powoli prowadzi ku stopniowej konsolidacji środowiska, czego dowodem jest powstanie kilku organizacji zawodowych, m.in. w 1996 r. Europejskiej Federacji Lobbystów – EFL (European Federation of Lobbyists), EPAL – European Parlamentary Affairs Lobbyists, czy SEAP – Society of European Affairs Practitioners. Stanowi

to także krok ku kształtowaniu wzorców i profesjonalnych standardów tego typu aktywności.

Urszula Kurczewska

Fragmenty z książki "Lobbing w Unii Europejskiej", Urszula Kurczewska, Małgorzata Molęda-Zdziech, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2002

ALPA w płynie i żelu
łagodzi
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.