MIARY I WAGI

Włodzimierz Sanocki: Zapewniamy wzajemną zgodność i dokładność wyników pomiarów przeprowadzanych w Polsce

Karol Jurasz: Panie prezesie, miary i wagi potocznie kojarzą się z krawiectwem i zakupami. Natomiast mało kto wie, czym zajmuje się GUM. Jakie są podstawowe zadania polskiej administracji miar?
WŁODZIMIERZ SANOCKI: Główny Urząd Miar od 1919 r. jest urzędem administracji rządowej. W zakresie kompetencji GUM znajdują się zagadnienia związane z metrologią naukową, prawną i przemysłową. Istnieje tutaj ścisła współpraca w tych trzech dziedzinach, co ułatwia koordynację wykonywania zadań powierzonych administracji miar. Główny Urząd Miar jest również odpowiedzialny za sprawdzanie i cechowanie wyrobów
z metali szlachetnych wprowadzanych do obrotu handlowego na terytorium Polski.
Podstawowym zadaniem naszego urzędu jest zapewnienie wzajemnej zgodności i wymaganej dokładności wyników pomiarów przeprowadzanych w Polsce oraz ich zgodności z międzynarodowym systemem miar.
Z pozostałych głównych zadań GUM należy przede wszystkim wymienić ustanawianie i utrzymywanie państwowych wzorców jednostek miar i ich odniesienie do wzorców międzynarodowych, opracowywanie i realizacja hierarchicznych układów sprawdzań przyrządów pomiarowych stosowanych w Polsce w odniesieniu do wzorców państwowych, opracowywanie projektów aktów prawnych dotyczących kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, tj. zatwierdzenia typu i legalizacji, a także dokumentów dotyczących probiernictwa, badanie i zatwierdzanie typu przyrządów pomiarowych oraz współpraca z międzynarodowymi i regionalnymi organizacjami i instytucjami metrologicznymi.

Jaką rolę w gospodarce narodowej odgrywa GUM?
Wymienione powyżej zadania realizowane przez Główny Urząd Miar sprawiają, że jest on znaczącą instytucją wspierającą krajową gospodarkę i pełniącą wobec niej rolę służebną. Pragnę podkreślić, że większość krajów na świecie w celu zachowania jednolitości miar, która stanowi element wzrostu gospodarczego oraz ochrony obywatela, utrzymuje państwowe służby zapewniające łączność w tej dziedzinie z systemem międzynarodowym. Uwidacznia się przy tym w ostatnich latach specjalizacja i podział na zadania związane z metrologią naukową i przemysłową oraz metrologią prawną i systemem oceny zgodności.
Ta pierwsza grupa zagadnień na poziomie międzynarodowym regulowana jest Międzynarodową Konwencją Metryczną, do której Polska przystąpiła w 1925 r. W ramach międzynarodowego systemu miar przewidzianego Konwencją Metryczną działają: Międzynarodowy Komitet Miar (CIPM), Generalna Konferencja Miar (CGPM) oraz Międzynarodowe Biuro Miar (BIPM).
Rezolucje Generalnych Konferncji Miar stanowią zalecenia dla rządów państw sygnatariuszy Konwencji, odnoszą się zarówno do rozwoju dziedzin nauki związanych z wzorcami miar i samych wzorców miar, jak i do stwarzania warunków do ułatwiania międzynarodowej wymiany towarowej poprzez przystępowanie do wspólnych działań w tym zakresie.
Znaczenie tych zagadnień dla rozwoju gospodarki państwa poparte jest wynikami wieloletnich badań amerykańskiego Państwowego Instytutu Wzorców i Techologii (NIST). Badania te wykazały, że kwoty wydatkowane na pomiary przez przemysł, rząd i społeczeństwo zawierają się w granicach od 3% do 6% produktu krajowego brutto i stanowią około 20% całkowitych wydatków poszczególnych sektorów gospodarki.
Wymienione badania pozwoliły również na oszacowanie kosztów gospodarczych związanych z wycofaniem się rządu z działalności związanej z wykonywaniem prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych. Przyjęto, że roczna wartość transakcji handlowych związanych z pomiarami wynosi około 50% PKB. Przy wzroście średniego błędu pomiaru o 0,1% obliczono, że straty gospodarcze z tym związane wyniosą około 0,05 % PKB.
Powyższe wielkości wyraźnie wskazują, że brak centralizacji utrzymania systemu wzorców i zachowania spójności pomiarowej może znacząco wpływać na jakość wykonywanych pomiarów i wymierne straty gospodarcze. Zjawiska te mają tendencję wzrostową, co wynika z faktu, że olbrzymia część konkurencji odbywa się na polu jakościowym, a z jakością przecież powiązany jest szeroko rozumiany pomiar.

Jak GUM jest przystosowany do funkcjonowania na wspólnym unijnym rynku usług metrologicznych?
Główny Urząd Miar jest traktowany przez naszych partnerów z Unii Europejskiej jako krajowy instytut metrologiczny, a więc placówka, w której podejmowane są działania o charakterze naukowym. Podjęliśmy już pierwsze kroki w tym kierunku. W strukturze organizacyjnej GUM wydzielono pion metrologii naukowej i przemysłowej, do którego zadań należy: inicjowanie i prowadzenie prac badawczo-rozwjowych w dziedzinie miar, opracowywanie metod pomiarowych oraz projektowanie i budowa stanowisk pomiarowych, opracowywanie dokumentów związanych z wybranymi matematycznymi zagadnieniami metrologii, uczestniczenie we współpracy międzynarodowej, a w szczególności udział w porównaniach kluczowych i uzupełniających oraz współpraca z krajowymi instytucjami zajmującymi się zagadnieniami metrologicznymi.

Jakie znaczenie dla polskiej administracji miar ma członkostwo naszego kraju w Unii Europejskiej?
Swobodny przepływ towarów jest jednym z ważniejszych elementów gospodarki rynkowej. Do jego powstania konieczne było usunięcie barier technicznych wynikających z różnych przepisów i wymagań w poszczególnych krajach. Przykładem jest decyzja Rady Wspólnot Europejskich, która podjęła uchwałę o “nowym podejściu” w dziedzinie technicznej harmonizacji i normalizacji. Podstawowym założeniem nowego podejścia jest harmonizacja przepisów prawnych ograniczona do zasadniczych wymagań mających znaczenie dla ogółu społeczeństwa. Te wymagania obejmują przede wszystkim ochronę zdrowia i bezpieczeństwo użytkowników wyrobów, jak również inne ważne czynniki, na przykład ochronę własności i środowiska.

Jak porównuje się polskie, europejskie i światowe standardy miar? Czy są tu jakieś wspólne normy? Jakie zadania ma w tym zakresie GUM?
W celu potwierdzenia jednolitości miar w skali międzynarodowej, a co za tym idzie, wiarygodnego przekazywania ich pomiędzy wzorcami jednostek miar, w 1999 r. z inicjatywy Międzynarodowego Komitetu Miar podpisana została międzynarodowa umowa MRA (Mutual Recognition Arrangement) o wzajemnym uznawaniu państowych wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i świadectw pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne. Prezes Głównego Urzędu Miar jest jednym z sygnatariuszy wspomnianej umowy. Dzięki jej realizacji wzorce miar utrzymywane przez laboratoria Głównego Urzędu Miar zapewniają zachowanie spójności pomiarowej w kraju z międzynarodowymi wzorcami jednostek miar.
Wzorce o statusie państwowych wzorców jednostek miar oraz pozostałe wzorce zapewniają tak zwane “najlepsze możliwości pomiarowe”, czyli najwyższy poziom wzorcowania oferowany klientom naszych usług metrologicznych, którego miarą jest najniższa możliwa niepewność pomiaru. Zgodnie z zasadami realizacji wspomnianej umowy wszystkie te usługi znajdują potwierdzenie w oficjalnych zestawieniach ofert pomiarowych, zawartych w powszechnie dostepnej poprzez internet elektronicznej bazie danych, utrzymywanej przez Międzynarodowe Biuro Miar (BIPM) w Paryżu.
Jak wykazują badania prowadzone przez BIPM, porozumienie MRA znacząco wspiera miedzynarodową wymianę towarową i wywiera wymierny wpływ finansowy na gospodarki państw sygnatariuszy, przyspieszając i ułatwiając podpisywanie oraz realizowanie umów handlowych.
W celu pełnej realizacji wspomnianej umowy MRA w administracji miar wdrożony został System Zarządzania Jakością. System ten wdrażany był w Głównym Urzędzie Miar już od ponad trzech lat i został pozytywnie zweryfikowany na międzynarodowym Quality Forum. Odzwierciedla on aktualne potrzeby Urzędu w zakresie zarządzania jakością i służy realizacji polityki jakości w celu zapewnienia wysokiego poziomu wszystkich świadczonych usług metrologicznych przez administrację miar. Wdrożenie systemu jakości ma także za zadanie przygotowanie wydzielonych struktur do prowadzenia oceny zgodności przyrządów pomiarowych zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej i jej dyrektyw nowego podejścia.
Wspomniane wyżej odniesienia do jakości są jednym z kluczowych elementów w dalszym rozwoju infrastruktury metrologicznej rozumianej jako sieć jednostek organizacyjnych administracji miar i laboratoriów prywatnych. System Jakości gwarantuje komplementarność usług metrologicznych polskiej administracji miar z usługami metrologicznymi w skali europejskiej i światowej. Wysoki, konkurencyjny wobec zagranicznych, polski system miar przyczyni się do utrzymania w rozsądnej proporcji zależność polskiej gospodarki od uslug zagranicznych i ułatwia polskiej gospodarce udział w europejskim i globalnym rynku.
Podkreślić należy, że formy i sposób sprawowania prawnej kontroli metrologicznej we wszystkich krajach UE ulegną w najbliższym czasie poważnym zmianom. Związane jest to z wejściem w życie i obowiązkiem stosowania od 30 października 2006 r. dyrektywy 2004/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie przyrządów pomiarowych MID (Measurement Instruments Directive). Dyrektywa ta obejmuje jedenaście rodzajów przyrządów pomiarowych, do których należą: wodomierze, gazomierze, liczniki energii elektrycznej, ciepłomierze, instalacje pomiarowe do cieczy innych niż woda, wagi automatyczne, taksometry, przymiary, przyrządy do pomiaru wymiarów, dowodowe analizatory wydechu oraz analizatory spalin samochodowych.

Czy Główny Urząd Miar podejmuje może jakieś inne, pozametrologiczne, działania?
Chciałbym podkreślić edukacyjną i popularyzatorską rolę naszego urzędu. Co roku, 20 maja, w Światowym Dniu Metrologii, GUM organizuje tzw. “dzień otwarty”, w którym to dniu zapraszamy wszystkich chętnych do odwiedzenia naszego urzędu i zapoznania się z pracą wybranych laboratoriów. Adrestami takich działań jest głównie młodzież licealna i studencka, a także osoby zawodowo niezwiązane z metrologią. Ponadto, już dwukrotnie GUM brał udział w Pikniku Naukowym Polskiego Radia BIS, masowej imprezie organizowanej na Rynku Nowego Miasta w Warszawie, w której uczestniczy ponad 100 instytucji zajmujących się nauką. Nasze stoisko zawsze budziło ogromne zaintersowanie zwiedzających i należało do najbardziej obleganych.
Nasza otwartość została doceniona, bowiem w ubiegłorocznej edycji konkursu Urzędu Służby Cywilnej na “Najbardziej przyjazny urząd administracji rządowej” GUM otrzymał prestiżowe wyróżnienie. Nadmienić jeszcze wypada, że wśród wyróżnionych i nagrodzonych urzedów byliśmy jedynym urzędem centralnym i jedynym urzędem z Warszawy.
Jednocześnie Główny Urząd Miar uczestniczy w wielu imprezach targowych. Należą do nich zwłaszcza Targi EuroLab 2005 (Międzynarodowe Targi Analityki i Technik Pomiarowych). Widzimy w nich szansę do zaprezentowania Urzędu jako instytucji, która pełniąc funkcje administracji państwowej, jest równocześnie oferentem usług metrologicznych na najwyższym poziomie. Uczestnicząc w tych targach, pragniemy podkreślić rolę metrologii we współczesnej gospodarce, w procesach produkcyjnych i w rozwoju nauki. W tegorocznej edycji targów zaprezentujemy możliwości pomiarowe poszczególnych zakładów i laboratoriów Urzędu. Pokażemy międzynarodową współpracę Polski w dziedzinie metrologii i rolę Urzędu w tworzeniu prawodawstwa metrologicznego. Zaprezentujemy także Urząd jako centralny ośrodek ekspercki w dziedzinie miar i informacji metrologicznej, podkreślając jego rolę polegającą na szerokiej działalności kulturalno-edukacyjnej wynikającej z posiadanych historycznych zbiorów metrologicznych. W dziedzinie metrologii chemicznej przedstawimy dorobek laboratoriów materiałów odniesienia i gazowych wzorców odniesienia. Laboratoria te wytwarzają wzorce wykorzystywane w ważnych społecznie dziedzinach, jakimi są ochrona zdrowia czy środowiska. Udział w targach to właśnie przejaw otwarcia Urzędu na środowiska związane zawodowo z zagadnieniami metrologii. Poprzez takie przedsięwzięcia administracja miar pragnie pozytywnie oddziaływać na te środowiska za pośrednictwem najlepszych naszych ekspertów udzielających kompetentnych informacji z zakresu metrologii prawnej i naukowej. Przykładem takiego oddziaływania będzie zorganizowany na targach salon ekspertów poświęcony zagadnieniom dostosowania laboratoriów do standardów unijnych i najnowszym trendom w analityce oraz seminaria naukowe poświęcone niepewności pomiaru i dyrektywie MID.

Żele łagodzą
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.