DECYZJE I ETYKA

Profesor Wojciech Gasparski

W toruńskiej English lesson szokuje zachowanie uczniów wobec nauczyciela, o zachowaniu tym najwięcej się mówiło. Jednakże jest ono nie przyczyną lecz skutkiem splotu wydarzeń i postaw. Skutkiem postępowania nauczycieli, administracji szkolnej, rodziców, kolegów i innych odpowiedzialnych za klimat w szkole i wokół szkoły. Słowo “chowanie” znaczyło, jak się okazuje, nie “wychowanie”, lecz “ukrywanie”, bowiem wielu chowało - niczym strusie - głowy w piasek, gdy docierały do nich sygnały, których teraz się wypierają.

Dlaczego? Czy się wstydzą? Czy jest im głupio? Pytani niechętnie odpowiadali, lub wręcz odmawiali odpowiedzi. Odpowiedzialność, wywodząca się z odpowiadania właśnie, wydaje się dla nich czymś obcym. I to właśnie owa niewiedza jest sprawą istotną. Nauczyciele bowiem i administracja szkoły ponoszą odpowiedzialność za to, że nie wiedzieli - jeśli to prawda, choć trudno w to uwierzyć - albo za to, gdy wiedzieli, że ze swej wiedzy nie uczynili użytku. Popełnili grzech ignorancji lub zaniechania, albo oba łącznie.

Zajmowanie się głośnymi aferami, to objawowe leczenie dolegliwości moralnych niezbędne dla osiągnięcia doraźnego efektu, ale - poza ukaraniem jednego i przestraszeniem co słabszych kandydatów na aferzystów - nie zapewniające higieny moralnej na dłuższą metę. Z podziału nauki szkolnej na godziny angielskiego, matematyki, biologii, itd. nie wynika, że taka jest rzeczywistość choć wielu uczniów sądzi, że świat jest w kratkę. Uważają tak nawet ich rodzice i nauczyciele, urzędnicy i politycy, absolwenci szkół przecież. I to w wiele lat po ich ukończeniu, niekiedy przez całe życie. Świat realny to jednak nie mozaika luźno rozrzuconych fragmentów, lecz całość powiązanych ze sobą i wzajemnie zależnych członów, elementów, składników. Kto jak kto, ale edukator powinien o tym wiedzieć pod groźbą zakwestionowania jego kompetencji. Powinien nie tylko wiedzieć w sensie intelektualnym, ale wiedzieć w sensie praktycznym - czynienia z posiadanej wiedzy użytku w codziennej pracy nauczycielskiej, wychowawczej i administracyjnej. Dodajmy, że całością jest szkoła, zarówno ta konkretna, jak i system edukacyjny, a system edukacyjny to także klimat społeczny wokół szkoły, to wzorce dostarczane przez decydentów różnych szczebli.

Stanisław Staszic, za którym słowa Zamoyskiego przytoczyliśmy powyżej, pisał, a było to bez mała dwa wieki i ćwierć temu, że: “Każdej edukacji stanowiciel to poznać najpierw powinien, czym jest człowiek z natury? Czym ma stać się przez wychowanie? Dopiero potem prawidła edukacji ułoży; tak doskonały rzemieślnik wprzód materią poznaje, a gdy, co z niej ma urobić, postanowi, dopiero wtenczas do swojej pracy narzędzia obiera. [...] A ponieważ człowiek najprędzej szkodzić człowiekowi może, dlatego według przyrodzonego rzeczy porządku edukacja obywatela najpierwej dać mu poznać tych ludzi powinna, z którymi żyć musi. Tę naukę nazywam moralną. Nauka moralna jest ze wszystkich najpierwszą. ” [S. Staszic, “Pisma filozoficzne i społeczne”, t. I, s. 11-18].

Zadaniem nauki moralnej jest wskazanie związków, które człowiek ma z drugimi ludźmi, że jest równy drugiemu, że społeczność jest jedną moralną jednością. “Przeto w każdej społeczności - kontynuuje Staszic - wszyscy obywatele między sobą [są] tak związani, iż jeden nie może szkodzić drugiemu, aby tym samym nie krzywdził towarzystwa całego i nie szkodził samemu sobie. Ten to ostatni związek powinien by stać się gruntem moralnej nauki. [...] Prawidła wewnętrznej ekonomii kraju byłyby prawidłami widoczniejszymi wzajemnych obowiązków i moralności obywatelskiej.”

Żele łagodzą
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.