LOBBING W SEJMIE

Krzysztof Jasiecki

Do kogo posłowie najczęściej zwracają się o radę, jeżeli nie mają wyrobionej opinii jak głosować w sprawie projektu ustawy o charakterze gospodarczym? Pytanie to zostało powtórzone z poprzedniego badania, co umożliwiło porównanie wyników. Posłowie mogli wybrać nie więcej niż trzy odpowiedzi: inni posłowie, politycy z rządu, z własnej partii, urzędnicy z właściwych ministerstw, niezależni eksperci, eksperci klubowi, organizacje biznesu, organizacje związkowe oraz znajomi do których mają zaufanie. Wyniki można rozpatrywać również jako opinie na temat kanałów wpływu na posłów. Analiza odpowiedzi potwierdza tezę, że występuje tendencja do zamykania się posłów we własnym kręgu. Zarówno w badaniach z 1996 r., jak i z 2000 r. zwracali się oni najczęściej, chociaż w nieco innej kolejności, do polityków z własnej partii, niezależnych ekspertów i ekspertów klubowych. Rzadziej do innych posłów, polityków z rządu lub znajomych.

Tabela 5. Najważniejsi doradcy parlamentarzystów*

* w procentach. Pominięto kategorię “do kogoś innego” (w 1996 r.: 10 osób co stanowi 2,2%, a w 2000 r.: 27 osób co stanowi 6,6%) oraz kategorię “trudno powiedzieć" ( w 1996 nie było takich przypadków, a w 2000 r. 3 osoby co stanowi 0,7%). Procenty nie sumują się do stu gdyż respondenci udzielali trzech odpowiedzi. W badaniach przeprowadzonych w 1996 r. uwzględnione także zostały odpowiedzi posłów z klubów UP, BBWR i KPN, które nie znalazły się w Sejmie III kadencji. Z kolei w badaniach przeprowadzonych w roku 2000 umieszczone zostały odpowiedzi respondentów z klubu AWS, który nie istniał wcześniej.

Tabela 5.1. Najważniejsi doradcy AWS*

Ukształtował się pewien wzór zachowań w zakresie zwracania się posłów o radę. W porównaniu z poprzednimi badaniami, obecnie znacząco częściej wskazywani są politycy z własnej partii (zwłaszcza w SLD i UW), inni posłowie i politycy z rządu, rzadziej natomiast niezależni eksperci i eksperci klubowi. Trudno rozstrzygnąć, czy występowanie takiego zjawiska rozpatrywać jako przejaw wzrostu profesjonalnych kompetencji polityków z własnej partii bądź też obniżenie statusu ekspertów.

Częstotliwość niektórych wskazań jest wyraźnie uzależniona od podziału na “rząd” i “opozycję”, zwłaszcza w odniesieniu do kategorii “politycy z rządu” oraz “urzędnicy z właściwych ministerstw”. Pierwsza z wymienionych kategorii ma charakter polityczny. Nie dziwią opinie posłów SLD i PSL, którzy znacznie częściej zwracali się o radę do polityków z rządu w Sejmie II kadencji, wywodzących się z tych ugrupowań, niż w Sejmie III kadencji, gdy rząd tworzyli politycy AWS i UW. Występowanie analogicznej zależności, tyle, że w przeciwnym kierunku, widoczne jest w opiniach posłów UW. To, że istnieje w tym zakresie daleko idący podział pomiędzy rządem i opozycją jest zjawiskiem nie budzącym kontrowersji. Opozycja zwykle nie darzy zaufaniem polityków z rządu.

Mniej oczywiste, mogące wskazywać na upolitycznienie administracji, są wskazania dotyczące rad urzędników. Można założyć, że słucha się ich zdecydowanie częściej, jeśli są to “nasi” urzędnicy, wywodzący się lub sympatyzujący z ugrupowaniami tworzącymi rząd. Zależność tę obrazuje zróżnicowanie wyników w podziale na afiliacje klubowe: w Sejmie III kadencji posłowie RS AWS i UW znacznie częściej deklarują korzystanie z rad urzędników, niż posłowie SLD i PSL. W poprzednim Sejmie istniał analogiczny wzór relacji pomiędzy urzędnikami i politykami rządu i opozycji przybierający jedynie inne afiliacje partyjne.

Na uwagę zasługuje także fakt zwiększenia, w porównaniu z 1996 r., wskazań związków zawodowych i organizacji biznesu. Jak można było oczekiwać, deklaracje otwartości na rady związkowców pochodziły głównie z klubu RS AWS stanowiącego polityczną emanację NSZZ “Solidarność”. W mniejszym stopniu dotyczy to klubu SLD oraz PSL. W przypadku PSL liczba takich wskazań znacząco wzrosła w porównaniu z poprzednimi badaniami, co można wyjaśnić rosnącą aktywnością polityczną związków działających na wsi: “Samoobrony”, Krajowego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych oraz NSZZ RI “Solidarność”. Równocześnie posłowie PSL jako jedyni w Sejmie deklarują, że w ogóle nie zwracają się o rady do organizacji biznesu.

Grupą posłów najczęściej wskazujących na korzystanie z doradztwa organizacji biznesu są parlamentarzyści SLD. W SLD widoczna jest także największa zmiana w porównaniu z 1996 r. Wynik ten, na tle innych klubów, można rozpatrywać jako zbieżny z wynikami badań zachowań wyborczych według których SLD nie jest typową partią lewicową, ewoluuje w kierunku partii klasy średniej. Bardziej zaskakujące były odpowiedzi jakich udzielili posłowie UW rozpatrywani zwykle jako mający szczególnie dobre kontakty z przedsiębiorcami. W porównaniu z poprzednimi badaniami o połowę mniejsza grupa respondentów tej partii stwierdziła, że zwraca się o radę do organizacji biznesu. Jest to wynik wyraźnie odmienny od wizerunku tego ugrupowania, które kojarzone było z poparciem biznesu, czego wyróżnikiem powinny być m.in. dobre kontakty z organizacjami tych środowisk. Być może takie kontakty mieli niektórzy liderzy partii a nie ogół posłów UW?

Także w zakresie korzystania z rad organizacji biznesu widoczne jest znaczące zróżnicowanie poglądów wewnątrz ugrupowań tworzących AWS. O ile bowiem posłowie RS AWS bardzo rzadko deklarowali takie relacje z biznesem, to parlamentarzyści PPChD i ZChN przyznawali się do nich kilkakrotnie częściej. Z kolei zastanawiająco niewiele opinii o korzystaniu z rad organizacji gospodarczych wyróżnia także SKL – ugrupowanie, które pod względem zachowań “pro-biznesowych” było zwykle postrzegane jako bliskie UW.

Liczba grup nacisku dopuszczonych do udziału w kształtowaniu biegu spraw publicznych jest na ogół ograniczona. Niektóre z nich monopolizują dla siebie reprezentowanie określonych interesów. Kiedy kilka dużych grup interesów dominuje w procesie kształtowania polityki, wtedy taki system polityczny jest nazywany korporacyjnym. Dodać tu trzeba: o ukształtowaniu takiego systemu można mówić wtedy, gdy grupy te uzyskują formalne uprawnienia do udziału w procesie decyzyjnym na szczeblu państwowym (np. w Komisji Trójstronnej). W Polsce zagadnienie reprezentacji interesów wyzwala duże kontrowersje polityczne. Ważną cechą zmian ustrojowych po 1989 r. jest bowiem słabość zbiorowych aktorów polityki, w tym zwłaszcza partii politycznych. Specyfiką polskiej sceny politycznej jest występowanie na niej takich aktorów, których podstawowym zadaniem nie jest udział w życiu politycznym. Przejawem tego zjawiska jest rola NSZZ “Solidarność” i Kościoła katolickiego, które pod tym względem nie mają odpowiedników w innych państwach Europy Środkowo-Wschodniej.

Znacząca obecność liderów związkowych w strukturach władzy państwowej rodzi w środowiskach liberalnych obawy o negatywne konsekwencje utrwalenia się “neokorporatyzmu” sprzecznego z logiką reform rynkowych. Z kolei przeciwnicy takiego stanowiska wskazują na słabnięcie mocy politycznej związków zawodowych i istnienie skutecznego lobbingu środowisk biznesowych. Ich zdaniem środowiska te wyolbrzymiają wpływy związków zawodowych oraz występowanie i znaczenie tzw. “przywilejów” pracowniczych. Jednym z celów badania była rekonstrukcja poglądów posłów na temat różnych grup interesu w Sejmie, w tym weryfikacja konkurencyjnych tez o roli związków zawodowych i organizacji biznesu.

Zwróciliśmy się z pytaniem zamkniętym o to, jacy lobbyści są najbardziej skuteczni w nacisku na posłów. Respondenci mogli wybrać nie więcej niż trzy odpowiedzi: indywidualni przedsiębiorcy lub poszczególne firmy, grupy firm, związki zawodowe, terytorialne grupy interesu (władze lokalne, samorządowcy), branżowe grupy interesu (górnicy, hutnicy), organizacje i stowarzyszenia społeczne (profesjonalne, środowiskowe), firmy doradcze i konsultingowe oraz ewentualnie inne, jakie? Podstawowym rysem na poziomie całej próby jest zasadnicze podobieństwo rozkładu odpowiedzi badanych ugrupowań, których członkowie jako skuteczne wskazywali najczęściej związki zawodowe lub, nieco rzadziej, branżowe grupy interesu. Te dwie kategorie odpowiedzi zdecydowanie przeważały też wśród wszystkich respondentów. Stosunkowo często wskazywano również terytorialne grupy interesu oraz organizacje biznesu.

Oprócz podobieństw występują także pewne znaczące zróżnicowania poglądów między ugrupowaniami. Obejmują one odmienną kolejność wskazywanych lobbies, jak również inne rozkłady odpowiedzi. Związki zawodowe jako najskuteczniejszych lobbystów (prawdopodobnie kierując się jednak innymi przesłankami) postrzegali ponadprzeciętnie często posłowie PPChD, UW i RS AWS. Relatywnie najrzadziej natomiast parlamentarzyści PSL i SKL. Z kolei branżowe grupy interesu jako najskuteczniejsze charakteryzowali posłowie PPChD, UW, ZChN i PSL, podczas gdy w opinii SLD efektywność lobbystów branżowych jest znacznie niższa. Podobnie trzecie w kolejności wskazań “terytorialne grupy interesu” za szczególnie skuteczne uznali respondenci z RS AWS i SKL. Znacznie rzadziej taką rolę przypisywały im kluby PPChD i UW.

Tabela 6. Poselskie oceny skuteczności nacisków lobbystycznych*

Rozkład opinii posłów sugeruje, że postrzegają oni reprezentację interesów w kategoriach korporacyjnego systemu politycznego. Przypisywanie największej skuteczności naciskom związków zawodowych i branżowych grup interesu może być rozpatrywane jako “subiektywny” wskaźnik instytucjonalizacji takiego systemu. Wniosek ten jest zgodny z ustaleniami badaczy opisujących stosunki przemysłowe w Polsce za pomocą takich określeń jak “wariant neokorporacjonizmu” lub “gospodarka negocjowana”. Potwierdzeniem trafności takiej interpretacji był wynik sejmowej debaty przeprowadzonej wiosną 2001 r. nad zgłoszonymi przez UW i SKL propozycjami nowelizacji kodeksu pracy, które głosami SLD, PSL i większości posłów AWS zostały odrzucone już w pierwszym czytaniu. Na rzecz tezy o “neokorporacyjnym” charakterze systemu reprezentacji interesów można także przywoływać wielokrotnie niższe wskazania skuteczności oddziaływań innych niż związki zawodowe organizacji i stowarzyszeń społecznych. Ich polityczna słabość stanowi równocześnie przejaw niedorozwoju “społeczeństwa obywatelskiego”. (c.d.n.)

ALPA w płynie i żelu
łagodzi
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.