POLSKIE LOBBY W NIEMCZECH

“Znaki nadziei” należą do tych organizacji niemieckich, które jako pierwsze zaczęły wypełniać treścią pojęcie pojednania z Polską. Jaki był rezonans w połowie dekady lat 70., gdy stowarzyszenie powstało?
Odzew w Polsce przekroczył nasze wyobrażenia. Niemal wszyscy, którzy w taki czy inny sposób dowiadywali się o istnieniu “Znaków nadziei”, nawiązywali z nami kontakty. Stwierdziliśmy, że dokonuje się pewien psychologiczny przełom w stosunku do Niemców. Pierwsze spotkania z nami stanowiły często pierwszy po wojnie moment, gdy dawni więźniowie Auschwitz, Stutthofu, Dachau przezwyciężali w sobie odrazę, by znów mówić po niemiecku... Odebrali sygnał – tak nam mówili - że istnieje coś takiego jak inne Niemcy.

A jaki był rezonans po stronie niemieckiej?
U polityków nie mieliśmy czego szukać. Nasze postulaty o współudział w niesieniu pomocy odbijały się jak od ściany. Argumentowano, że to niemożliwe, bo nie ma np. traktatu pokojowego, trwa konflikt Wschód – Zachód. Ale prywatnie – to interesujący szczegół – zachęcano nas do działań na rzecz dawnych ofiar. W społeczeństwie niemieckim zyskaliśmy poparcie zwłaszcza w środowiskach kościelnych, nierzadko ze strony osób zaangażowanych politycznie.

Jak to się zmieniało w miarę upływu czasu, np. w okresie stanu wojennego?
Stan wojenny wywołał niesłychaną falę pomocy. Ale te reakcje miały niewiele wspólnego z ideami pojednania. Był to przede wszystkim wyraz zaangażowania się na rzecz ludzi zbuntowanych przeciw systemowi i walczących o egzystencję. Po przełomie nastąpiły wypłaty odszkodowań, zmienił się klimat polityczny w stosunkach dwustronnych. W konsekwencji spadło zainteresowania organizacjami takimi jak nasza. Górę wzięło przekonanie, że wszystko zostało uregulowane Dla naszych członków wszakże decydujący jest nie wymiar buchalteryjny, formalny lecz ludzki. Działamy więc nadal.

Czy w Niemczech istnieje lobby polskie, opierające się na przesłankach historycznych i moralnych?
Sceptycznie na to patrzę. Owszem, istnieją grupy ludzi w różnych obszarach życia politycznego i społecznego, dla których stosunki z Polską to sprawa szczególnej wagi. Nie mówiłbym jednak o lobby. Jest to w dużej mierze kwestia pokoleniowa. Ludzi powyżej sześćdziesiątki zastępuje nowa, młoda generacja, a wśród jej przedstawicieli nadzwyczaj trudno rozbudzić zainteresowanie Polską. W Centrum Spotkań Polsko–Niemieckich, w Krzyżowej, gdzie zaangażowałem się w sprawy wymiany i edukacji historycznej młodzieży, nie widać praktycznie nowych szkól czy gmin, zainteresowanych współpracą z partnerami w Polsce. Nawet w środowiskach kościelnych pozyskanie dla tych spraw młodych ludzi to syzyfowa praca! Na wschodzie Niemiec, brak zainteresowania Polską miesza się dodatkowo ze specyficznym spojrzeniem za Odrę – w Polakach upatruje się konkurentów. A to rodzi niechęć.
Równocześnie, chyba po raz pierwszy, w wielkich partiach niemieckich, również chadeckich, dostrzegamy grupę polityków nowego pokolenia, silnie zaangażowanych na rzecz traktowania Polski jak “Francji na wschodniej granicy Niemiec”. Tak to określił Friedbert Pflueger z CDU, przewodniczący Komisji Europejskiej Bundestagu, w poprzednich latach szef Towarzystwa Niemiecko-Polskiego w Bonn. W tej grupie jest też Hartmut Koschyk z bawarskiej CSU, w swoim czasie sekretarz generalny Związku Wypędzonych. Wśród socjaldemokratów Polska wywołuje skojarzenia z Markusem Meckelem, ostatnim ministrem spraw zagranicznych NRD. Dzieje się więc coś pozytywnego.

Czy to wynik kalkulacji czy traktowania polityki w kategoriach moralnych, historycznych? Czy na Polsce można zrobić karierę w Niemczech?
Nie sądzę. Jestem przekonany, że dla polityków, których wymieniłem, zasadnicze znaczenie mają przesłanki moralno–historyczne. Nisza polityczna do zagospodarowania? To też się liczy, ale w zdecydowanie mniejszym stopniu. Normalność stosunków z Polską nie wyłącza poza nawias odpowiedzialności niemieckich polityków wobec Polski i jej historii. Byłoby to w pełni zrozumiałe i dla samych Polaków, gdyby nie zaskakujące wydarzenia polityczne, jak żądania Edmunda Stoibera z CSU, chadeckiego kandydata na kanclerza. Nie dość, że domaga się od Polski cofnięcia dawno nieaktualnych ustaw – czyli popisuje się niewiedzą – to jeszcze wprowadza zamieszanie w delikatną materię stosunków dwustronnych.

Czy nie jest to przejaw zmian pokoleniowych? Kohl nie wystąpiłby w podobnym duchu.
Może to raczej znak czasu. Polityka współczesna mniej opiera się na przesłankach etycznych, bardziej na pragmatycznych. Powstało pojęcie politycznego managementu, mówi się o ekonomizacji polityki, podporządkowaniu jej celom gospodarczym.

Dziękuję za rozmowę.

ALPA w płynie i żelu
łagodzi
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.