śRODOWISKO

Monitoring powietrza i wody to jedne z priorytetowych zadań Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ). Środki finansowe przeznacza na ten cel program PHARE oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW).

Biorąc pod uwagę istotne zmiany w regulacjach prawnych należy jak najszybciej dostosować program pomiarowy monitoringu powietrza atmosferycznego zarówno w Polsce, jak również w krajach Unii Europejskiej. Działania te znajdują się na etapie realizacji. Finansowane są ze środków programu PHARE i ze środków dotacji udzielonej z NFOŚiGW. Częściowo modernizacja sieci monitoringu powietrza finansowana jest ze środków rezerwy budżetowej przeznaczonej na integrację z Unią Europejską. W pierwszej kolejności realizowana jest obecnie modernizacja systemu monitoringu na terenie województw mazowieckiego i łódzkiego. W kolejnym etapie nastąpi modernizacja systemu monitoringu powietrza na terenie województw: zachodniopomrskiego, lubuskiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego, śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego.

Modernizacja systemu monitoringu wód śródlądowych polegać będzie na prowadzeniu badań monitoringowych wód w ujęciu “zlewniowym”. Monitoring wód śródlądowych obejmował będzie docelowo badania wszystkich wód występujących w “zlewni”, tj. wód powierzchniowych w rzekach, jeziorach i zbiornikach zaporowych, wód podziemnych oraz morskich wód wewnętrznych i przybrzeżnych. Tym samym będzie musiał być wyeliminowany dotychczasowy podział monitoringu wód na monitoring rzek, jezior, zbiorników zaporowych i wód podziemnych. Również część zadań wykonywanych w ramach monitoringu Bałtyku “COMBINE” będzie docelowo stanowiła element monitoringu wód śródlądowych.

Zgodnie z regulacjami prawa krajowego (ustawa “Prawo wodne”) monitoring jakości wód prowadzony będzie w zakresie oceny ekologicznej jakości wód obejmującej parametry morfologiczne, hydrologiczne, fizykochemiczne i biologiczne jakości wód jak również w zależności do kierunków wykorzystania wody pod kątem jakości wód ujmowanych do picia, gwarantujących właściwe warunki bytowania ryb łososiowatych i karpiowatych oraz mięczaków i skorupiaków, a także wód przeznaczonych na kąpieliska i uprawiania sportów wodnych.

Jednocześnie monitoring jakości wód będzie musiał być rozszerzony o badania stężeń substancji niebezpiecznych, które zostały ostatnio rozszerzone o badania monitoringowe substancji priorytetowych. Obowiązek prowadzenia tych badań zostanie docelowo nałożony na jednostki organizacyjne wprowadzające te zanieczyszczenia do wód.

Zgodnie z regulacjami wynikającymi z dyrektywy ramowej wodnej monitoring jakości wód śródlądowych w przedstawionym zakresie, a w szczególności w zakresie oceny ekologicznej jakości wód, powinien być prowadzony przez kraje członkowskie Unii Europejskiej od 2006 r. jednak przepisy ustawy “Prawo wodne” nie uwzględniają żadnego okresu przejściowego umożliwiającego wdrożenie nowego zakresu badań monitoringu wód śródlądowych. Dlatego zabiegam obecnie, w ramach kolejnych poprawek zgłaszanych do ustaw regulujących zagadnienia z zakresu ochrony środowiska, o wprowadzenie odpowiednich okresów przejściowych pozwalających m.in. na uzyskanie zgodności systemu monitoringu wód śródlądowych z regulacjami, które będą obowiązywały docelowo w krajach członkowskich. Obecnie duże zespoły naukowców i praktyków monitoringu wód pracują nad opracowaniem zasad prowadzenia oceny ekologicznej jakości wód, które będą docelowo obowiązywały w krajach członkowskich UE.

Mniej radykalne zmiany programu PMŚ będą dotyczyły podsystemu monitoringu przyrody żywej. Jednak zakończenie opracowania programu ochrony przyrody w ramach programu “Natura 2000” wymusza zmiany w programie minitoringu, który będzie musiał odpowiedzieć na pytanie o skuteczności ochrony bioróżnorodności zasobów przyrody na skutek wdrożenia programu. Badaniom i obserwacjom, jak dotychczas, zostaną poddane w szczególności obszary chronione prawnie, jak również tereny, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, rolnicza lub leśna oraz zmiany zachodzące w przyrodzie na terenach zurbanizowanych.

W pozostałych podsystemach PMŚ nie zostaną wprowadzone istotne zmiany. Jedynie w podsystemie Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego zostanie określony program minimalny, który będzie musiał być realizowany przez wszystkie stacje bazowe. Stacje te z uwagi na brak możliwości finansowania nie były do tej pory wyposażone w sprzęt pomiarowy umożliwiający wykonywanie pełnego, zbyt rozbudowanego programu pomiarowego. Działania GIOŚ umożliwiły uzupełnienie wyposażenia tych stacji w sprzęt pomiarowy, ze środków NFOŚiGW, na niezbędnym poziomie umożliwiającym wykonywanie minimalnego programu pomiarowego.

Dla realizacji zadań związanych z monitoringiem środowiska na poziomie wspólnoty europejskiej została powołana Europejska Agencja Środowiska (European Environmental Agency - EEA). EAŚ realizuje szereg zadań obligujących kraje członkowskie oraz kraje kandydujące do członkostwa w UE do prowadzenia obserwacji zmian jakości środowiska. Zadania te realizowane są w oparciu o Europejską Sieć Informacji i Obserwacji Środowiska (European Environment Information and Observation Network – EIONET). Jednymi z najważniejszych elementów sieci są Krajowe Punkty Kontaktowe, których prowadzenie w Polsce powierzono Głównemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska (National Focal Point – NFP), odpowiedzialne za koordynację zadań realizowanych na rzecz Agencji na poziomie kraju.

Jednymi z zadań jakie EEA realizuje we współpracy z krajami członkowskimi oraz krajami PHARE jest tworzenie europejskiego systemu monitoringu wód śródlądowych EUROWATERNET oraz europejskiego systemu monitoringu powietrza EUROAIRNET. Polska jako kraj ubiegający się o uzyskanie członkostwa w EEA zgłosiła do sieci EUROWATERNET i EUROAIRNET część punktów pomiarowych Państwowego Monitoringu Środowiska. Proces dostosowania systemu PMŚ do regulacji prawnych UE będzie kontynuowany w kolejnych latach.

Żele łagodzą
różne bóle decydentów.

Oprócz egzystencjalnych.